Gwna
Błąd
  • XML Parsing Error at 1:102. Error 9: Invalid character
Mazurskie Osiedla dla Latających - projekt edukacyjno-ekologiczny
niedziela, 25 lutego 2018 16:58

Na Mazurach sroga i śnieżna zima. Na szczęśćie mrągowskie owady pożyteczne mają swoje schronienia aby przetrwać ciężkie dla nich czasy:)

"Mazurskie osiedla dla latających" były projektem przeprowadzonym wiosną 2016 roku, mającym na celu stworzenie kampanii społecznej na rzecz powstania osiedli składających się z domków dla pożytecznych owadów zapylających (m.in. pszczół samotnic/murarek - nieżądlących, skorek, biedronek) na terenach zarówno ogólnodostępnych jaki ogrodowych, działkowych miasta Mrągowa, prywatnych. Towarzyszyły temu horti warsztaty edukacyjne przeprowadzane w przstrzeni publicznej, m.in.przedszkolach, szkołach (prowadzone przez ekologa) i dla członków Stowarzyszenia Działkowców w Mrągowie.

Wielorodzinne drewniane domki, które powstały dzięki działaniom projektowym podjętym przez Stowarzyszenie Zielone Dzieci, tworzą w dalszym ciągu zintegrowaną sieć mieszkalną dla owadów pożytecznych.

Projekt został przeprowadzony w ramach konkursu wniosków do Stowarzyszenia Euroregion Niemen, został dofinansowany ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Mazurskie Osiedla dla Latających - projekt edukacyjno-ekologiczny

 
Projekt Śladami poetów. Ernst Wiechert i K.I. Gałczyński realizowany w ramach programu Grundtviga.
poniedziałek, 13 października 2014 06:28

INFORMACJA O PROJEKCIE:

Projekt Śladami poetów. Ernst Wiechert i K.I. Gałczyński realizowany w ramach programu Grundtviga.

Finansowany przez: Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji.

Narodowa Agencja Programu „Uczenie się przez całe życie”.

ul. Mokotowska 43 00-551 Warszawa.

Termin realizacji: od 01.08.2013 r. do 31.07.2015 r.

koordynator w Berlinie

Bogusław Fleck

030 2135208

0176 831 71 609

E-mail

Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

Koordynatorem w Polsce jest Stowarzyszenie Zielone Dzieci z Mrągowa, Polska, g��wnym koordynatorem projektu i wsp�autorem i wsp�organizatorem jest organizacja z Berlina Policultura. �Autork� koncepcji projektu jest Zofia Wojciechowska, wspiera Instytut Hortiterapii.

Informacja o organizatorach : Policultura - To polsko-niemieckie stowarzyszenie o charakterze non profit zarejestrowane jest w Berlinie, dzia�aczami s� przede wszystkim osoby nale��ce do �rodowiska emigracyjnego. Jego dzia�anie skierowane jest zar�wno w obszarze regionalnym, og�lnopa�stwowym jak i europejskim. Poj�cie ?kultura? rozumiane jest bardzo szeroko i ma na celu przyczyni� si� do lepszego porozumienia miedzy narodami. Jest stowarzyszeniem nowym skupiaj�cym dzia�aczy spo�ecznych z wieloletnim do�wiadczeniem i z r�nych obszar�w dzia�ania.

Stowarzyszenie Zielone Dzieci zajmuje si� : Rozwijaniem to�samo�ci narodowej, edukacj� wielopoziomowa i integracj� mi�dzypokoleniowa. Celem jest: �Ochrona dziedzictwa narodowego. Popularyzacja wiedzy na temat historii, kultury i religii, ze szczeg�lnym uwzgl�dnieniem Warmii i Mazur. Wsp�praca ze �rodowiskami polonijnymi. Popularyzacja dziedzictwa kulturowego i kulinarnego. Promocja zr�wnowa�onego rozwoju regionalnego i lokalnego. Edukacja na rzecz poszerzania �wiadomo�ci ekologicznej, spo�ecznej i zawodowej oraz inicjatyw w zakresie rozwoju edukacji nieformalnej i rozwojowej. Propagowanie idei zr�wnowa�onego rozwoju zgodnie z si�ami natury i pe�nego szacunku do jej zasob�w. Prowadzenie dzia�a� na rzecz integracji w �rodowisku lokalnym, w tym aktywnej integracji, integracji mi�dzypokoleniowej. Aktywizacja os�b zagro�onych wykluczeniem spo�ecznym. Wsparcie m�odzie�y z mniejszymi szansami. Wsparcie os�b niepe�nosprawnych. Stowarzyszenie zarejestrowane jest w ma�ym mie�cie Mr�gowie, i dzia�a na obszarze Warmii i Mazur. Jest to teren kraju, kt�ry ze wzgl�du na swoje pi�kne po�o�enie w�r�d wielkich jezior skierowany jest na aktywno�� turystyczn� w okresie letnim, dbaj�cy szczeg�lnie o ochron� �rodowiska naturalnego z ograniczonym rozwojem przemys�u.

Powiat Mr�gowski, w kt�rym b�dzie realizowany projekt odznacza si� wyst�powaniem obszar�w chronionego krajobrazu Natura 2000, istnieje tu Mazurski Park Krajobrazowy. Spo�eczno�� miasta Mr�gowa charakteryzuje si� s�ab� dynamik�. Zauwa�amy wi�c potrzeb� ci�g�ej edukacji i przeciwdzia�ania spo�ecznemu wykluczeniu. W mie�cie i okolicy istnieje spory odsetek ludzi starszych oraz du�a liczba os�b bezrobotnych - co powoduje, �e wszelkie formy zach�caj�ce do dzia�alno�ci adresowane do mieszka�c�w s� niezwykle wa�ne. Decyduj�cy wp�yw na rozw�j regionu ma agro- turystyka oraz promocja kultury i regionalnych wydarze� kulturalnych. Funkcjonuj� tu szko�y i plac�wki o�wiatowe skupiaj�ce dzieci i m�odzie� mieszkaj�c� w Powiecie Mr�gowskim. Stowarzyszenie Zielone Dzieci jest miejscem spotka� wielu pokole�. Projekt zak�ada wytworzenie w�r�d uczestnik�w nowych umiej�tno�ci oraz nabycia wiedzy o niezwyk�ych mieszka�cach ziemi Mr�gowskiej.

Stowarzyszenie Policultura oraz Stowarzyszenie Zielone Dzieci nawi�za�y kontakt ze sob� na corocznych spotkaniach Mi�dzynarodowego Forum Medi�w Polonijnych. Tam powsta� pomys� na zrealizowanie projektu, o wsp�lnym dziedzictwie kulturowym wytworzonym przez dw�ch pisarzy (niemieckiego i polskiego) Ernsta Wiecherta i Konstantego Ildefonsa Ga�czy�skiego, a kt�rzy mieszkali zar�wno w Polsce jak i w Niemczech.

OPIS: Grupa wolontariuszy z Berlina (6 os�b) oraz z Mazur (6 os�b) zgodzi�a si� pomaga� w pracach badawczych. Wolontariusze z Berlina b�d� pod��a� �ladami poet�w na terenie Mazur i zbiera� materia� informacyjny w postaci zdj��, wywiad�w z mieszka�cami, pisemnych pami�tek zwi�zanych z �yciem i tw�rczo�ci� poet�w, tworzy� d�wi�kowy zapis wsp�lnej historii. To samo b�d� czyni� wolontariusze z Mazur na terenie Berlina. W Berlinie b�d� szuka� miejsc zwi�zanych z pobytem pisarzy w tym mie�cie. Zadaniem wolontariuszy b�dzie sfotografowanie i opisanie obecnej sytuacji pami�tkowych miejsc i zachowanych pami�tek po pisarzach.

Na podstawie zebranych materia��w pozostali cz�onkowie obu organizacji wraz ze specjalistami (historykami, filologami, grafikami, archiwistami i dziennikarzami) przygotuj� wystaw� , kt�ra b�dzie prezentowana w polsko-niemieckiej ksi�garni ?Buchbund? w Berlinie oraz Le�nicz�wce PRANIE ? mazurskim muzeum Konstantego Ildefonsa Ga�czy�skiego w Polsce.

Efekty programu i prac badawczych zostan� przedstawione na konferencji z udzia�em Mi�dzynarodowego Towarzystwa Mi�o�nik�w Tw�rczo�ci Ernsta Wiecherta. W planie istnieje r�wnie� stworzenie filmu dokumentalnego. Podczas prac wolontariackich towarzyszy� b�dzie seniorom kamera, kt�ra rejestrowa� b�dzie ca�y przebieg projektu. Poprzez pryzmat wolontariuszy, nabywaniu przez nich wiedzy, i wzrastaj�cej �wiadomo�ci, ich komentarzy i zachowa� chcemy przekaza� informacje o obu pisarzach, ich tw�rczo�ci oraz zaskakuj�cych postawach �yciowych.

Zakres realizacji filmu dokumentalnego uzale�niony b�dzie od funduszy, o kt�re oba stowarzyszenia si� ubiegaj�. Do realizacji projektu zg�osili si� seniorzy, kt�rzy znaj� tw�rczo�� jednego z poet�w, a w trakcie swojej pracy b�d� mieli okazj� pozna� histori� i codzienno�� innego kraju. Projekt ma zwi�kszy� aktywno�� senior�w, sprawi�, by dzielili si� swoimi do�wiadczeniami i wiedz�, i pom�c prze�amywa� bariery mi�dzykulturowe, wzmocni� ich poczucie warto�ci jako cz�onka spo�ecze�stwa, ma te� ubogaci� ich kulturowo i by� �r�d�em satysfakcji i samorozwoju.


Wolontariusze b�d� pracowa� w obszarze, kt�ry ich szczeg�lnie interesuje. Wsp�praca z pozosta�ymi uczestnikami bior�cymi udzia� w przygotowaniu wystawy przyczyni si� do poznania nowych ludzi, pozwoli na bli�sze kontakty mi�dzyludzkie oraz poznanie ich reali�w �ycia. Szczeg�lne znaczenie ma fakt, �e wolontariusze z wielkiego miasta jakim jest Berlin b�d� mieli okazj� pozna� tryb �ycia, ludzi, �rodowisko naturalne ma�ego miasteczka i okolic, jego uroki i specyfik�. Natomiast wolontariusze z ma�ego miasta b�d� mieli okazje przebywa� w metropolii, kt�ra ma do zaoferowania zgo�a zupe�nie co� innego.

Obie grupy b�d� mia�y kontakt z nowoczesnymi mediami takimi jak Internet, telefony kom�rkowe z mo�liwo�ci� robienia zdj��, film�w oraz audio-wywiad�w, kt�re b�d� zastosowane przy realizacji projektu. Kr�tkie szkolenie w tym zakresie zapewni seniorom aktualizacj� wiedzy na obowi�zuj�cym w obecnym czasie poziomie co sprawi wi�ksz� pewno�� siebie w kontakcie z nowymi technologiami.

Id�c �ladami obu poet�w wolontariusze napotkaj� dokumenty oraz dokumentacje ich �ycia w obu j�zykach, co b�dzie wspania�� okazj� do od�wie�enia znajomo�ci obu j�zyk�w

Ta r�norodno�� stanowi szczeg�ln� warto�� poznawcza dla obu grup, poszerzy ich wiedz� o rzeczy zupe�nie nowe zar�wno z obszaru kultury narodowej jak i �rodowiska naturalnego- tak bardzo zr�nicowanego.

Zadania wolontariuszy w obu stowarzyszeniach:

Podczas 3-tygodniowego pobytu w obcym kraju wolontariusze b�d� zbiera� informacje o dw�ch poetach mieszkaj�cych niegdy� na Mazurach i w Berlinie. W tym celu korzysta� b�d� z nowoczesnych �rodk�w medialnych takich jak Internet, odwiedza� b�d� lokalne muzea i biblioteki, przeprowadza� b�d� � wywiady z mieszka�cami- gromadzi� informacje w formie pisemnej, fotograficznej czy audiowizualnej. Jednocze�nie razem z organizatorami b�d� dokumentowa� swoje dzia�ania oraz formu�owa� swoje opinie o warto�ci edukacyjnej projektu, kt�re zostan� sukcesywnie umieszczane na portalach internetowych, w lokalnych gazetach i radiu.

Pod koniec powstanie jeden dokument przedstawiaj�cy przebieg ca�ego projektu wraz z wystaw� po�wi�con� poetom zwie�czaj�c� ca�o��. Ponadto Seniorzy b�d� mie� mo�liwo�� aktywnego sp�dzania wolnego czasu korzystaj�c z tego co w tym zakresie oferuj� oba miejsca. W Berlinie b�dzie to szeroka oferta kulturalna - muzea, koncerty muzyczne, wystawy oraz spacery po mie�cie jak i berli�skich lasach czy okolicznych trasach spacerowych w pobli�u jezior.

Mazury z kolei proponuj� przepi�kne �rodowisko naturalne, ogromne przestrzenie wodne, sporty wodne, czyste powietrze, zdrowe od�ywianie, lokalne festiwale muzyczne. Projekt tworzenia wystawy z za�o�enia jest dzia�aniem non profit w konsekwencji czego praca wolontariuszy b�dzie mia�a ten sam charakter. Udzia� wolontariuszy w filmie dokumentalnym odb�dzie si� za ich zgoda i konsekwentnie nieodp�atnie.

Oczekujemy r�wnie� inicjatywy ze strony go�ci , na ich propozycje sp�dzenia wsp�lnego czasu. Zadaniem wolontariuszy goszcz�cego stowarzyszenia b�dzie r�wnie� pomoc przy przyjmowaniu i opiece wolontariuszy przyby�ych. B�d� oni uczestniczy� w wolnym czasie go�ci, wsp�lnie organizowa� niekt�re posi�ki, wyj�cia na imprezy i spotkania kulturalne czy wycieczki krajoznawcze.


Poza czynno�ciami zwi�zanymi bezpo�rednio z przygotowaniem wystawy przewidziane s� dla wolontariuszy:

- wycieczki krajoznawcze

- uczestnictwo w wydarzeniach kulturalnych

- zwiedzanie muze�w

- wsp�lne (z gospodarzami i ich rodzinami oraz pozosta�ymi cz�onkami stowarzyszenia) spotkania towarzyskie, korzystanie z

urok�w natury, wsp�lne gotowanie i biesiadowanie. . .

To wszystko pozwoli wolontariuszom zdoby� nowe do�wiadczenia , poszerzy� spektrum dzia�a� w codziennym �yciu, uzyska� poczucie samozadowolenia i pewno�ci siebie. Zdobytymi do�wiadczeniami podziel� si� po powrocie do domu z rodzin� i przyjaci�mi, a zawi�zane kontakty towarzyskie mog� by� piel�gnowane przez nast�pne lata. R�wnie� oba stowarzyszenia b�d� mia�y okazje lepiej pozna� swoje sposoby dzia�ania co z pewno�ci� przyczyni si� do realizacji nast�pnych wsp�lnych projekt�w. Dla obu stowarzysze� , kt�re dzia�aj� non profit praca wolontariuszy b�dzie stanowi� ogromn� pomoc praktyczn� w realizowaniu zamierze�.

W wyniku pracy wolontariackiej seniorzy b�d� mieli wymierne korzy�ci w zakresie:

- Zawieranie i utrzymanie mi�dzynarodowych kontakt�w;

- Mo�liwo�ci por�wnania standardu �ycia r�wie�nik�w z innych kraj�w;

- Mo�liwo�� podnoszenia umiej�tno�ci j�zykowych;

- Pozbycie si� w�asnych uprzedze�;

- Dostrze�enie nowych mo�liwo�ci i perspektyw we w�asnym kraju po zapoznaniu si� z sytuacj� kraju organizacji goszcz�cej.

- Uczestnictwo w tworzeniu filmu dokumentalnego oraz wystawy, daj�ce mo�liwo�� dzia�ania w nieznanych do tej pory dziedzinach i osi�ganiu satysfakcji.

Tego rodzaju do�wiadczenia sprzyjaj� procesowi otwierania si� na rzeczy nowe, budowaniu tolerancji, wzmocnieniu poczucia w�asnej warto�ci i ch�ci do �ycia.


Od naszych kandydat�w oczekujemy aby:

- Mieli zainteresowanie i wyczucie tematu

- Byli gotowi wyst�pi� w filmie dokumentalnym

- Byli elastyczni i mieli otwarty umys�;

- Byli ciekawi �wiata i mieli potrzeb� poznawania nowych ludzi, innych kultur i zwyczaj�w;

- posiadali ch�� uczestniczenia w �yciu lokalnej spo�eczno�ci;

- Byli towarzyscy i przyjacielscy, szczeg�lnie w komunikacji z innymi;

- Potrafili umiej�tnie rozwi�zywa� konflikty i nieporozumienia oraz precyzyjnie wyra�a� swoje potrzeby i uczucia;

- Znali swoje w�asne ograniczenia w pracy fizycznej i umys�owej.

- Umiej�tno�� respektowania r�nic kulturowych;

- Poczucie odpowiedzialno�ci za powierzone zadania;

Lista ch�tnych do wzi�cia udzia�u w tym projekcie ju� obecnie jest zaskakuj�co d�uga. Organizatorzy podj�li decyzje o wyborze pozosta�ych wolontariuszy dopiero po uzyskaniu zgody na przeprowadzenie projektu.

Zadaniem mentor�w b�dzie opieka zar�wno nad wolontariuszami wyje�d�aj�cymi jak i przyje�d�aj�cymi.

Zadania mentor�w w stosunku do grupy wyje�d�aj�cej:

- przygotowanie wolontariuszy przed wyjazdem do obcego kraju.

- zakup bilet�w w obie strony na poci�g

- ubezpieczenie

- ocena sprawozda� wolontariuszy z przebiegu pobytu w partnerskim stowarzyszeniu

- organizacja zakwaterowania i wy�ywienia

- zakup bilet�w na �rodki komunikacji miejskiej na ca�y okres pobytu

- organizacja prac wolontariackich

Na podstawie w�asnej obserwacji oraz sprawozda� senior�w b�d� oceniali przebieg ich pracy w partnerskiej organizacji.

W przypadku wolontariuszy przyjezdnych mentorzy b�d� odpowiedzialni za:

- odebranie przyby�ych wolontariuszy z dworca

- zorganizowanie nocleg�w

- zakup bilet�w na komunikacj� lokalna

- wy�ywienie

- wprowadzenie w czynno�ci projektowe

- koordynacja prac projektowych

- kontakt z miejscowymi dzia�aczami i spo�eczno�ci� lokaln�

- przygotowanie propozycji na sp�dzanie wolnego czasu oraz wsp�uczestnictwo

- odprowadzenie wolontariuszy na dworzec

- ocena przebiegu projektu na podstawie przygotowanych ankiet wype�nianych regularnie przez wolontariuszy

 
środa, 12 lutego 2014 22:46

Ten rok by dla nas wyjtkowy. Odwiedzilimy mazurskie wsie lece na Syberii. Aleksandrowka i Znamienka - bylimy tam. Oto relacja

BLIEJ MONGOLII NI RESZTY WIATA?

Chakasja, a to bardzo mityczny kraj. Ley bliej Mongolii ni reszty wiata, jest jedn z republik Federacji Rosyjskiej. Kraina w poudniowej czci Syberii oddalona od Mazur o prawie 8 tys. kilometrw. Dawniej zamieszkiwana przez Chakasw - staro turecki, 80 tys. nard zamieszkujcy terytorium Kotliny Chakasko- Minusiskiej. W Chakasji yje obecnie 108 narodowoci, s wrd nich Rosjanie, Niemcy, Ukraicy oraz Polacy. W Chakasji mieszka 6 tys. Polakw, przy czym w caej Syberii jest ich ponad 400 tys.

W Chakasji po dzi dzie istniej dwie mazurskie wioski ? Znamienka i Aaleksndrowka, zaoone na przeomie XIX i XX wieku stay si jednym z niewielu miejsc na wiecie, gdzie mona obecnie usysze gwar mazursk. W ubiegym roku tj. 2013 r. wyruszya do Chakasji ekspedycja badawcza, ktrej celem byo podjecie prac przygotowawczych do przeprowadzenia naukowej wyprawy do w/w mazurskich wsi. W dniu 16 wrzenia dwuosobowa ekipa wyrusza z Mrgowa na Mazurach i Dobrego Miasta na Warmii. Program Pomost i my rozpoczynamy nowy etap naszej wsppracy z Mazurami na Syberii.


Zabierajc sprzt radiowy wyruszamy z Warszawy do Moskwy i ju po kilku godzinach lotu linami midzynarodowymi i krajowymi przemieszczamy si do Abakanu - stolicy Chakasji. Odwiedzimy Znamienk i Aleksandrowk. Abakan- stolica Chakasji. Miasto ponad 160 tysiczne, zadbane i ukwiecone. Emanuje spokojem panujcym na ulicach. Bezpieczestwo i poczucie komfortu wolnego trybu ycia. Szerokie ulice, przedzielone rwnie szerokimi trawnikami, na ktrych stoj metalowe awki. Specyficzne pene krzeww i zieleni drzew rd-uliczne skwery. Abakan jest tak zielony jak caa Syberia. Faktycznie latem odbywaj si tam liczne festiwale kwiatowe.

Syberia jest nasycona barwami pr roku, wyrazistym kolorem nieba, gr, wd rzeki Jenisej, wieloma zapachami. Na Syberii w szczeglnoci w Chakasji wadze pieczoowicie dbaj o pamitki historyczne. W Szuszenskoje odwiedzilimy muzeum-rezerwat. Chaty pierwszych osadnikw liczce prawie 200 lat, wypenione oryginalnymi sprztami, pachnce zioami wiadcz o trudnym i skomplikowanym historyczne yciu w tej krainie.

Zobaczylimy wiele niezwykych miejsc: Regionalne Muzeum Krajoznawcze im N.M. Martjanowa w Minusisku oraz Polski Instytut Ksiki. Prowadziymy zajcia z animatorami polonijnymi w Abakanie, ktre uwietnia sw obecnoci Pani Konsul z Irkucka Anna Walczak. Polacy w Chakasji maj swoje firmy i przedstawicielstwa, pracuj z energi dziaajc ? nie ogldaj si na reszt wiata. Robi swoje.

By moe ta determinacja miaa wpyw na istnienie tam o dzi dwch mazurskich wsi. Odwiedzilimy szko podstawow i redni w Znamience. Miaam moliwo razem z Ew Piotrowicz ? towarzyszk tej wyprawy - mieszka w mazurskiej wsi lecej na skraju stepu. Rodzina baptystw przyja nas z ca serdecznoci ich wiary i domowego ciepa.

We wsi yje ponad 600 mieszkacw, mieszkaj w drewnianych domach, stale s blisko natury. Domowa kuchnia pena mazurskich przepisw opiera si na prostych produktach pochodzcych z przydomowego ogrodu. wiee warzywa i mleko prosto od krowy, chleb ze sklepu ale take z wiejskiej piekarni serwowany na niadanie stanowi niezapomniany smak przyjani gospodarzy. ycie budzi si wczenie rano, gdy wschodzi nad stepem soce gospodarz wychodzi wyprowadzi krowy i konie na wypas, bierze flint i rusza na tzw. ochot czyli polowanie. Najpopularniejszym autem jest tu tradycyjny ?Moskwicz?, wygodny i mocny, a przede wszystkim atwy w uytkowaniu. Szerokie drogi jedzi si po nich stosunkowo bezpiecznie i wygodnie.

W szkole prowadziymy zajcia z dziemi i modzie. Seminarium ? Hortiterapia, ktra jest niezmiernie interdyscyplinarn dziedzin, bardzo wszechstronnie stosowana m.in. jako program animacji spoecznej, jako kompilacja wielu dziedzin nauk przyrodniczych, humanistycznych oraz medycyny stwarza olbrzymie moliwoci rozwoju. Chcemy zaszczepi wrd mieszkacw Chakasji sympati do horiterapii, a wrd polonijnych organizacji ch dziaania, tak by w przyszoci zaprosi ich do Polski na wsplne seminarium.

W polskich szkoach w Abakanie i Znamience spotkalimy si z nauczycielami jzyka polskiego oraz uczniami. Zaplanowalimy przeprowadzi kilkudniowe warsztaty narodowego taca oraz szkolenie z chakaskimi florystami i polskimi animatorami kultury w zakresie hortiterapii, by pokaza im na czym polega ta prekursorska dziedzina. W tym roku Polacy na Syberii obchodzili 20 lecie polonijnego ruchu. Obecnie dziaa tam ponad 40 polonijnych organizacji. Nasze warsztaty etnobotaniki oparte na zasadach hortiterapii byy prezentem dla polskiej spoecznoci. Wsplnie przygotowalimy program zwizany z obrzdem Mazurskiego wita Polonu.

Mazurskie wioski na Syberii - to nieznana w Polsce historia, gdy cae mazurskie rodziny skuszone przez wadze carskie obietnic nadania ziemi wyruszay kolej do odlegej Chakasji z nadziej na lepsze ycie. Mazurzy przez cae dziesitki lat - szczeglnie z pogranicza przemieszczali si na teren Krlestwa Polskiego, by dalej przewdrowa na Woy. Temat Mazurw na Syberii trafi do mnie za spraw badacza ich historii, potomka Polakw mieszkajcych na Syberii ? dr Sergiusza Leoczyka. W licznych wywiadach jakich udziela Sergiusz Leoczyk dla mojego autorskiego Programu Pomost oraz opracowa badawczych mona przeczyta:

Oglna liczba wychodcw z Krlestwa Polskiego w gb Rosji, wedug stanu z okoo 1910 r., wynosia orientacyjnie 400 000 - 600 000 osb[1]. Na charakter tej migracji, jej intensyfikacj wpyway rne czynniki. Po reformach wociaskich w latach 60. XIX w. coraz liczniejsza bya warstwa proletariatu rolnego poszukujca pracy. Zjawisko to zaostrzao si jeszcze bardziej w okresie kryzysu agrarnego, ktry w latach 80. ogarn Rosj i Europ rodkow[2]. Nie kadego wocianina byo sta na kosztowny i kojarzony u zwykego chopa z niebezpieczestwami wyjazd za ocean, dlatego czsto rolnicy zgadzali si na taszy, i nierzadko finansowany przez rzd wariant wyjazdu na Syberi. Oprcz tego podr na Syberi odbywaa drog ldow ? pocigiem, a nie statkiem przez ocean. Na przeomie XIX-XX w. Syberia tracia powoli charakter miejsca zsyek i wielkiego wizienia, stawaa si w duym stopniu obszarem wolnego osadnictwa i nowym miejscem pracy dla przedstawicieli wielu zawodw i ludzi kariery, w tym take wielu Polakw.

Lwowski ?Przegld Spoeczny? informowa, e w 1885 r. do Cesarstwa Rosyjskiego cignli tumnie tkacze pozbawieni roboty, wskutek zastoju ekonomicznego z miejscowoci fabrycznych z odzi, Zgierza, Pabianic, Zduskiej Woli, Sieradza, Aleksandrowa, Konstantynowa i innych.[3]

Byy to zarwno pojedyncze przesiedlenia, jak i przesiedlenia caych rodzin. Przede wszystkim byli to chopi i kiedy zabrako pracy w fabrykach ? gotowi byli pracowa na roli i jecha na Syberi. Administracja carska bya zainteresowana przesiedlecami udajcymi si za Ural, poniewa zaludnienie Syberii stanowio jeden z gwnych celw polityki caratu

Obecnie Aleksandrowka ? pierwsza wie mazurska postaa w miejscu tosamym dla krajobrazu mazurskiego. Mieszkacy zachowali wiele tradycji domu mazurskiego. Elementy kultury tradycyjnej- zwyczaje, obrzdy, wierzenia i folklor jest dobrze pamitany i co najwaniejsze praktykowany. Pani Berta z domu Pawlczyk ? jedna z najstarszych mieszkanek tej wsi, majca ju ponad 80 lat potrafi do dzi opowiedzie jak dawniej wygldao w jej rodzinie wesele. Rozmawia nie tylko po polsku ale take w gwarze mazurskiej. Usysze yw mow ludzi z Mazur tak daleko od Polski dla historyka jest niesamowitym przeyciem.

Kultura tradycyjna jest czci historii kultury a pami historyczna tworzy dialog miedzy pokoleniami. W mazurskich wioskach dzi na Syberii, yj potomkowie dawnych Mazurw ? to czsto trzecie i czwarte pokolenie. Mimo upywajcego czasu proces przemian materia badawczy jaki udao si zebra od rdzennych mieszkacw tych wsi pozwala wycign wnioski o niezwykej wartoci zapamitanych wycinkw z przeszoci Mazur. Spoeczno Alaksandrowki oraz drugiej wsi Znamienki posiada charakter zamknitych osiedli na ksztat enklaw, zapewne wanie dziki temu udao si do dzi zachowa wiksz cze oryginalnej gwary mazurskiej i zwyczajw. Opierajc si na badaniach dr Sergiusza Leoczyka dowiedziaam si, e: w 1861 r. rzd w sposb szczeglny wspiera przesiedlenie do obwodw amurskiego i nadmorskiego, w 1865 r. na ziemie Ataju. Polityce przesiedleczej, majcej na celu zagospodarowanie Syberii, sprzyjay kolejne akty prawne o dobrowolnym wychodstwie i osiedlaniu si tam. Zazwyczaj na przesiedlenie decydowali si tzw. redniacy, ktrzy rozumieli, e ich stan nie polepszy si w warunkach oglnego kryzysu agrarnego. Podr opacali z zysku ze sprzeday majtku. Wyjedali przewanie na wiosn, aby podrowa ciep por roku i aby mie czym karmi siebie i konie.

Pocztki byy bardzo cikie. Osadnicy mieszkali w ziemiankach, szaasach bd naprdce skleconych lepiankach i dopiero potem budowali dom i inne pomieszczenia gospodarcze. Po przybyciu bez pienidzy, domw, inwentarza rolnego wikszo ju nie miaa moliwoci uprawiania wasnego gospodarstwa, dlatego przesiedlecy przewanie pracowali jako najemni u bogatych chopw syberyjskich. Tzw. ?pieriesielenczeskije uczastki? oznaczone byy czarnymi supami, a na nich widniay biae kawaki tkaniny, na ktrych byo napisane ?pastwowi przesiedlecy? z podaniem liczby osb ? mczyzn i kobiet oddzielnie. W 1885 r. rzd zdecydowa wydawa przesiedlecom przybywajcym do Kraju Ussuryjskiego 600 rubli poyczki, w 1886 ?1893 r. kwota ta zmniejszona zostaa do 200 rubli. Przesiedlecy do innych regionw Syberii zaczli otrzymywa t kwot od 1889 r. Zjawiskiem naturalnym w ostatnich dziesicioleciach wieku XIX byo osadnictwo bez specjalnego zezwolenia. Otrzymanie takiego zezwolenia zwizane byo z du liczb rnych formalnoci, dlatego te wrd przesiedlecw przewaali ci, ktrzy przyjechali samowolnie mieli jedynie paszport, ktrego uzyskanie rwnie nie byo proste.

Nastpnym etapem przesiedlenia na Syberi z Rosji europejskiej mona nazwa ruch przesiedleczy na przeomie XIX ? XX w. Ruch ten zwizany by przede wszystkim z budow kolei transsyberyjskiej. Komitet budowy kolei by zainteresowany zaludnieniem terenw przylegajcych do kolei, aeby mona byo je obsugiwa. W 1889 r. w Rosji wesza w ycie nowa ustawa, ktra daa moliwo dobrowolnym osadnikom moliwo osiadania na Syberii: osiedlecy zostali zwolnieni z podatkw na 3 lata, a w nastpnych 3 latach mieli paci tylko 50%. Przez trzy lata mczyni byli zwolnieni z poboru do wojska. Kolej, na podstawie zarzdzenia z roku 1896 r., dawaa zniki w cenie biletw na przejazd tzw. delegatw, czyli wywiadowcw, ktrzy prowadzili wywiad na temat moliwoci i warunkw osiedlania si. Miejscowa wadza bya zobowizana do zorganizowania w punktach przesiedleczych czy osadach rejonowych sklepw i magazynw ze zboem, mk i innymi podstawowymi produktami i narzdziami. Budowano punkty felczerskie, szkoy, cerkwie, kociki, drogi, mosty oraz kopano studnie. Urzdy przesiedlecze nie naday za potokiem przesiedlecw i ich problemami. Nieraz dochodzio do wielodniowych oczekiwa przed tymi urzdami na wydanie odpowiednich decyzji czy zaatwienie istotnych spraw.

W wspomnieniach najstarszych starszych mieszkacw obu wsi przetrwaa pami o trudnym yciu na syberyjskiej ziemi. Wkrtce okazywao si, e chocia przesiedlecy byli zwolnieni z podatkw pastwowych, to jednak nie byli zwalniani z opat wiejskich czy gminnych, ktre nieraz wynosiy do 25 rubli rocznie. Oprcz tego osiedlecy musieli wykonywa wiele prac wiejsko-gminnych, jak budowa drg, mostw, ogrodze itp. Wieci o przywilejach dla przesiedlecw, umiejtnie podsycane, zaczy dociera do gbokiej prowincji polskich wiosek, gdzie w wyniku pokoleniowych podziaw gospodarstw chopskich zaczo powstawa zjawisko godu ziemi. Jednak to, jakie przywileje dostawali przesiedlecy, zaleao od wadz gubernialnych. W guberniach tomskiej i jenisejskiej byy wydzielone specjalne fundusze na zagospodarowanie; wydzielano te nieodpatnie tereny lene pod budow domw. Najlepsze warunki proponowano przesiedlecom w obwodzie amurskim, jednak oddalenie tego obwodu powodowao, e wikszo przesiedlecw zostawaa po drodze w guberniach Syberii zachodniej i w guberni jenisejskiej.

Przed wyruszeniem do Chakasji zastanawiaam si - bdc jeszcze w Polsce - jak nasz program animacji spoecznej przez etnobotanik prowadzony w otoczeniu ogrodu, w rodowisku naturalnym, z wykorzystaniem pikna kwiatw zostanie przyjty przez mieszkacw Abakanu i syberyjskiej wsi, mazurskich potomkw przesiedlecw z naszych obecnie Mazur. Podczas kilku dniowego pobytu w Znamience wyruszylimy na objazd wiejskich ogrodw. W tym czasie pod koniec wrzenia kwity chryzantemy, ustawione na ganku chronicym od pierwszych przymrozkw, w wysokich glinianych donicach ozdabiay dom. Aksamitki, astry wyglday tak swojsko na syberyjskiej ziemi. A zebrane prosto z jedynego we wsi drzewa kicie jarzbiny trafiy po zebraniu do koszyka pochodzcego jeszcze z rodzinnych mazurskich stron. Koszyk ponad stuletni zachowa si w doskonaym stanie, wypleciony z surowej wikliny ujmujco nas wzrusza.

Dlaczego wic dawni potomkowie Mazurw pozostaj tam do dzi, zapytaam dr Sergiusza Leoczyka dlaczego ludzie ci zwrcili sw uwag na Syberi, o ktrej przecie mogli mie zaledwie sabe i to negatywne wyobraenie. Ot okazao si jak twierdzi dr Leoczyk, e dziki zamieszkom rewolucyjnym, dua liczba robotnikw inteligenckich znalaza si przymusowo na Syberii, gdzie zaja si rzemiosem i do atwo uzyskaa rodki na utrzymanie. Zesacy ci pisywali entuzjastyczne listy do swoich rodzin w kraju, przedstawiajc Syberi w kolorach rowych i zachcajc wszystkich do przyjazdu. Drug kategori mimowolnych agitatorw stanowili onierze z wojny japoskiej, ktrzy niewtpliwie mieszali Manduri z Syberi i na rachunek tej ostatniej zapisali wszystkie zalety ziemi mandurskiej.

Dr Sergiusz Leoczyk swoje badania opiera na odnalezionych dokumentach. Czynnikiem agitacyjnym byo rozdawanie ziemi przesiedlecom, udzielanie zapomg w gotwce, ofiarowanie przejazdu na miejsce prawie za darmo, bo za czwart cz ceny biletu kolejowego III klasy[4].

Cikie warunki pogodowe, niemoliwo zaoenia dobrze prosperujcych gospodarstw? wszystko to zmuszao Polakw do powrotu, jednak by on w wikszoci niemoliwy. Przed wyjazdem z ojczyzny wocianie sprzedawali swoj ziemi i dom (jeeli je mieli), oprcz tego musieli podpisa owiadczenie o tym, e zrzeka si ziemi w ojczynie i e zobowizuje si wymeldowa oraz zameldowa na nowym miejscu[5]. Nierzadko chopi szukali innego miejsca na Syberii, jak np. w roku 1909 polscy chopi masowo przesiedlili si z powiatu krasnojarskiego guberni jenisejskiej i powiatu chabarowskiego obwodu akmoliskiego w okolicy Omska[6]. Wyjedali rwnie jeszcze dalej, jak np. Jzef Okuowicz, ktry opisuje przypadek, jak w roku 1913 spotka na wyspie Maui, archipelagu Hawajskiego, dwch byych kolonistw syberyjskich, Polakw z Kieleckiego, zatrudnionych na plantacji trzciny cukrowej. Jeden z nich by ju kiedy przedtem w Stanach Zjednoczonych, teraz za obydwaj marzyli, by dosta si do Parany[7]. Natomiast Leopold Caro przytacza fakt, i wocianie spod Krasnojarska zwrcili si do zarzdcy fabryki porcelany spod Warszawy z informacj, e jest ich kilka grup, po okoo szesnacie rodzin kada oraz, e chc porzuci swoje ziemie na Syberii i kupi ziemie pod Warszaw. Mimo, e mieszkaj na Syberii, od 20 lat tskni za ojczyzn[8].

W latach 1885 ? 1914 na terenie Syberii powstao 59 wiosek zamieszkaych przez Polakw[9], z ktrych najwicej zostao zaoonych przez przesiedlecw z guberni Kraju Pnocno ?Zachodniego ? z guberni grodzieskiej (np. znana wie Biaystok w guberni tomskiej), miskiej (Misk-Dworiaskij w guberni tobolskiej), z guberni wileskiej i witebskiej (Wilenka, Witebka, Polski Wysieok i Kanok w guberni jenisejskiej) oraz z guberni lubelskiej, siedleckiej. Kilka wiosek zostao zaoonych w powiecie minusiskim guberni jenisejskiej przez przesiedlecw z guberni woyskiej jeszcze w latach 1896 ?1897. S to Agysztak, Kresawka, Abadziul i Aleksandrwka w gminie sabiskiej. Zaoyciele to Polacy luteranie oraz spolonizowani Niemcy.

W czasie naszego pobytu na Syberii razem z dr Ew Piotrowicz miaymy moliwo pozna histori dwch mazurskich wsi, porozmawia z mieszkacami. Aleksandrowka leca w Kraju Krasnojarskim, wrd lasw mieszanych, gwnie liciastych , okolonych brzozowymi drzewami ? droga do wsi wije si malowniczo przeplatajc z rzek - obecnie jest wsi wymierajc. Jeszcze pod koniec XX w yo tam ok. 180 ludzi obecnie wiksza cz mieszkacw przeniosa si do Znamienki i wikszego Minusiska. Trzy czwarte domw dzi stoi pusta, sprawia to nieco przygnbiajce wraenie ? ale dla nas wani s ludzie nadal pamitajcy histori wsi.

Mam nadziej, e ten wspczesny opis bdzie stanowi podstaw do rekonstrukcji historii kultury tradycyjnej. Spowoduje zainteresowanie histori ?syberyjskich Mazurw? take na naszym terenie, by moe bdziemy razem z nimi odtwarza model kultury Mazurw. Kultury tosamej dla Mazurw z wsi lecej na skraju syberyjskiego stepu i wspczesnych Mazur. Wspczesne przeobraenia wsi mazurskiej tworz niezapomniane zjawisko ? wielokulturowoci przestrzeni. Pami o zjawiskach zachodzcych w kulturze niematerialnej i w sferze duchowej jest wykadnikiem wizi spoecznej.

W Zanamience udao nam si przygotowa razem z nauczycielk jzyka polskiego p. Olg Szuszncew inscenizacj Mazurskiego wita Plonu. We wsi istnieje rednia i podstawowa szkoa oraz dwustopniowa szkoa muzyczna, pracuje dom kultury, gdzie odbywaj si wystpy i akademie. Funkcjonuj liczne sklepy spoywcze, a obok rynku znalaz swoje miejsce sklep meblowy. Prawie przy kadym domu zamontowana jest antena satelitarna. Modzie w szkole ma dostp do Internetu, sale s dobrze wyposaone w podstawowe pomoce, telefony komrkowe, laptopy i komputery.

Syberia amie w nas stereotypy, w stolicy Abakanie - przy wieowcach stoj drewniane domy, na wsi przy domu czsto stoi tzw. ?wygdka? a obok przechadza si swobodnie cay inwentarz gospodarza. Rosyjska nowoczesnoci i tradycja i nie jest im z tym le. Moe nas troch to szokowa, ale kady kraj ma swoje zwyczaje. Mazurzy zarwno w Polsce jak i na Syberii maj wasn histori ale wspln dla nas potrzeb stanowienia o tosamoci bliskiej kraju Ojczystego. Zapewne gdyby nie ta determinacja nie rozmawiali by dzi najprawdziwsz i tak bardzo yw gwar mazursk ? tak jakiej dzi na Maurach ju prawie nie ma. Wiedza na ten temat a przede wszystkim utrwalenie tego dziedzictwa jest naszym celem.

Opuciam Chakasj, egnana przez mieszkacw mazurskich wsi z nadziej, e powstae na Uniwersytecie Warmisko- Mazurskim Centrum Bada nad Dziedzictwem Kulturowym i Przyrodniczym podejmie si tego zadania. Spogldajc przez okno samolotu pozostawia tam jeszcze wiaty nieznane ale tak bardzo blisko z nami zwizane. Przed laty przysza do mnie historia dawnych Mazurw z Syberii by dziki temu pokaza jak niezwyka jest to do dzi kraina.

W ekspedycji wziy udzia : Zofia Wojciechowska ? trener hortiterapeuta i Ewa Piotrowicz ? etnograf i choreograf narodowych tacw. Organizatorzy wyprawy FPNKA ?Kongres Polakw w Rosji?, Konsulat Generalny RP w Irkucku, organizacje polonijne w Abakanie i Minusisku, Stowarzyszenie Zielone Dzieci, Stowarzyszenie Wsplnota Polska, Instytut Hortiterapii. Pomocy udzielili nam: Centrum Inicjatyw Kulturalnych w Olsztynie, Burmistrz Miasta Mrgowa. Ekspedycja odbya si pod patronatem Marszaka Wojewdztwa Warmisko ? Mazurskiego Jacka Protasa. Nasza wyprawa organizowana bya przy wsparciu Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP, Urzdu Marszakowskiego Wojewdztwa Warmisko- Mazurskiego, Urzdu Miasta Mrgowo, Portalu Kultura Warmii i Mazur wiatowid oraz wielu innych firm i organizacji.

Fot. Zofia Wojciechowska, Gry Sajany ? Chakasja, Znamienka i Aleksandrowka

Zofia Wojciechowska, Instytut Hortiterapii, Zielony Promie, prezes Stowarzyszenia Zielone Dzieci w Mrgowie. Materia rdowy stanowi wywiady z mieszkacami Zanmienka i Alaksandrowka, nagrania dla Zielonego Archiwum Historii Mwionej, Programu Pomost w Radio Wnet, wywiady i materia badawczy udostpniony w opracowanych dr Sergiusza Leoczyka ? historyka i badacza z Syberii.



[1] Pilch A., Wstp [W:] Emigracja z ziem polskich w czasach nowoytnych i najnowszych (XVIII-XX w), pod red. A.Pilcha, Warszawa 1984, s.9.

[2] Masiarz W., Migracja chopw polskich na Syberi w kocu XIX i na pocztku XX wieku, [W:] Syberia w historii i kulturze narodu polskiego pod redakcj naukow Antoniego Kuczyskiego, Wrocaw 1998, s. 231.

[3] Wychodstwo wocian z Krlestwa, ?Przegld Spoeczny?, 1886:1, s.86.

[4] Sokulski J., Wychodstwo na Syberii// ?Sybirak?, nr 2(18) 1939, s. 63-66.

[5] Archiwum Pastwowe w Lublinie. Rzd gubernialny Lubelski, sygn. WP 1910:18, k. 48.

[6] ???????? T. ?., ? ?????????????? ????? ???????????? ???? ???????? ???????????? ????????? ???????? ?????? ?? ?????? XIX-XX ??.// ?????????? ??????? ??????? ??????. ?. 1. ???????, 2007, ?.97-98.

[7] Okoowicz J., Wychodstwo i osadnictwo polskie przed wojn wiatow, Warszawa 1920, s. 381.

[8] Caro L., Emigracja i polityka emigracyjna ze szczeglnym uwzgldnieniem stosunkw polskich.., Pozna 1914, s. 254.

[9] ?????????? ??????????????? ???????????? ?????, ?. 826, ??. 1, ?. 1951, ?. 190, 194-207, 218-220; ?. 1799, ?. 73-74.

 
Konferencja Ekomuzeum u Jeziorowskich
czwartek, 28 lutego 2013 21:44

Wizyta studyjna :

Zapraszam na relacj ze spotkania z Anna Nowokolska- Przewodniczca Komisji ds. Turystyki i Rozwoju Gospodarczego Prezes SRR ?Puszcza Borecka? oraz - Zbigniewem Mieruski ? animatorem OWIES w Eku.

Ekomuzeum to ?ywe? muzeum, to muzeum bez murw, w ktrym moemy pozna pasje ludzi w ich naturalnym otoczeniu, gdzie dziedzictwo przyrodnicze i kulturowe miejsca jest dostpne na wyciagnicie rki. W ekomuzeum nie tylko poznasz i odkryjesz przyrod

i histori miejsca, ale te moesz sprbowa regionalnych smakoykw, uczestniczy w warsztatach rkodzielniczych
i artystycznych, odkrywa lokalny koloryt przez udzia
w spotkaniach i imprezach prezentujcych to, co najlepsze, najciekawsze na Mazurach. Ludzie, ktrzy tworz ekomuzea wykorzystuj w sposb odpowiedzialny zasoby przyrodnicze, kulturowe, tradycje, histori ? a tego na Mazurach nie brakuje. Ekomuzea powstaj w trzech Mazurskich wsiach: Jeziorowskie ? Gmina Kruklanki, Lisy ? Gmina Banie Mazurskie
i ytkiejmy ? Gmina Dubeninki.

Wykad pt. Wsppraca partnerska ? szans rozwoju turystyki i ekonomii spoecznej

- Zbigniew Mieruski ? animator OWIES w Eku

Konferencja cieszya si duym zainteresowaniem.

Dodatkow atrakcj okazay si potrawy regionalne przygotowane przez Panie z Jeziorowskich

Mamy nadziej na kolejne spotkanie, tym razem na wsplnej wyprawie " Tropem kaczki" - wyprawa odkrywcw QUEST Ekomuzeum u Jeziorowskich A moe ju wiosn u nas na ziemi mrgowskiej? Relacja przygotowana w ramach wizyty studyjnej przy wsppracy z Mazurskim Klastrem Turystycznym.

Zapraszamy

Stowarzyszenie Zielone Dzieci i Mazurski Klaster Turystyczny.

fot. M.Markiewicz

 
poniedziałek, 11 lutego 2013 19:58

Zielone Archiwum Mwionej Historii

na licie polskich archiww spoecznych.

Stowarzyszenie dziaa od 2007 roku. Organizacja pracuje na rzecz rozwijania kontaktw midzypokoleniowych, midzynarodowych, zachca do wolontariatu. Zajmuje si rwnie promocj regionu Warmii i Mazur. Stowarzyszeniu przywieca motto: ?Bliej natury, bliej? serca? wiata?. W 2009 roku Stowarzyszenie ?Zielone Dzieciaki? opracowao program Zielone Archiwum Mwionej Historii. Celem akcji jest zaszczepienie w modym pokoleniu wraliwoci na pami o tragicznych momentach historii regionu, ktra ze wzgldu na emigracyjn wielokulturowo jest bardzo rnorodna.

Zielone Archiwum Mwionej Historii dokumentuje dzieje regionu, rejestrujc w formie reportau i nagra opowieci np. pana Ryszarda Bitowt. W archiwum znajduj si repliki zdj, dokumentw dotyczcych Mrgowian, Repatriantw, Kresowiakw. Materiay umieszczane s w postaci cyfrowej na portalu Radio Wnet.

Typ zasobu: fotografia, wspomnienia, nagrania audio

POLECAMY! Ju jest publikacja ?Archiwistyka spoeczna?

?Archiwistyka spoeczna? to pierwsza ksika poruszajca caociowo temat oddolnego gromadzenia dokumentacji historycznej w Polsce, bdca zarazem zaproszeniem do dyskusji dla badaczy i praktykw tej dziedziny. W pierwszej czci zawiera teksty teoretyczne, opisujce miejsce archiwistyki spoecznej w polskiej rzeczywistoci, perspektywy rozwoju dziedziny, dotychczasowe dziaania rodowiska pozarzdowego, naukowego i pastwowej suby archiwalnej z tym zwizane, problemy zwizane z funkcjonowaniem AS-w. Druga cz ma pomc pracownikom i wolontariuszom archiww w ich codziennej pracy, a take by inspiracj do tworzenia AS-w. Materiay edukacyjne, stworzone przez pracownikw Orodka KARTA prowadz przez kolejne etapy powstawania i dziaalnoci archiwum spoecznego: od pozyskiwania zbiorw przez udostpnianie. Traktujemy t publikacj jako baz do dalszych dziaa edukacyjnych: powstae materiay bdziemy ulepsza w latach kolejnych w toku konsultacji ze rodowiskiem AS. Ksika opublikowana na licencji Creative Commons BY SA dostpna jest rwnie na stronie www.archiwa.org.

 
«pierwszapoprzednia12345678910następnaostatnia»

Strona 1 z 16

Strona powstala dzieki wsparciu finansowemu
Narodowego Funduszu Ochrony Srodowiska
oraz Funduszu Partnerstwa